Są to najstarsze zachowane i jedyne obecnie znane akta dawnych siedleckich władz miejskich. Inne dokumenty z tego okresu prawdopodobnie spłonęły w czasie II wojny światowej w Siedlcach lub Warszawie.
Równie unikalna jest druga z odnalezionych ksiąg, czyli najstarsza i także jedyna obecnie znana siedlecka księga cechowa. Pierwotnie była przeznaczona dla cechu garncarzy i zdunów, jednak z czasem znalazły się w niej także wpisy wielu innych cechów: piekarzy, fryzjerów, perukarzy, kominiarzy. Pierwsze wpisy pochodzą z drugiej połowy XVIII w. (1781 r.); końcowe - z drugiej połowy wieku XIX (do 1870 r.).
Siedleckie dokumenty trafiły do Brazylii wraz z rodziną Werpachowskich, jednak nie wiadomo w jakich okolicznościach akta znalazły się w jej posiadaniu. Do Brazylii dokumenty przywiózł Stanisław Edmund Werpachowski. Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie i farmaceuta z wykształcenia wyjechał wraz z żoną do Brazylii, gdzie pracował jako nauczyciel szkół polskich w Paranie. W latach 1935-1936 mieszkał i pracował w założonej przez Polaków osadzie Morska Wola w Paranie. Pracował również w Kurytybie, Tubarão i Cocal. Zmarł w 1954 r. w miejscowości Jaborá. Jego żona Helena, również nauczycielka, która przez kilka lat prowadziła w Kurytybie bursę dla dziewcząt, przekazała siedleckie dokumenty polskim księżom ze Zgromadzenia Księży Misjonarzy Św. Wincentego à Paulo, którzy wydawali w Kurytybie pismo polonijne „Lud”. Od tego czasu, aż do maja 2011 r. archiwalia przechowywano w archiwum redakcji pisma, pod opieką ks. Laurenço Bernaskiego.
Wilgotny klimat parański doprowadził do znacznej degradacji papieru, na którym dokumenty zostały sporządzone. W związku z tym, za pośrednictwem konsul generalnej RP w Kurytybie oraz pracownika Archiwum Akt Nowych w Warszawie dr. Krzysztofa Smolany, ks. L. Bernaski zdecydował się przekazać dokumenty do Polski. Akta poddano konserwacji w Archiwum Akt Nowych. Zabezpieczone powracają do Siedlec, by służyć wszystkim zainteresowanym.
Wraz z unikalnymi dokumentami do siedleckiego Archiwum trafi też odnaleziony w Brazylii równie cenny, pochodzący z 1824 r. odpis Ustawy Hrubieszowskiego Towarzystwa Rolniczego z 1822 r.
Już dziś 23 lutego odbędzie się oficjalna uroczystość, podczas której będzie można m.in. dowiedzieć się w jaki sposób cenne dokumenty wróciły do Siedlec.
PROGRAM UROCZYSTOŚCI
11.00 Powitanie gości
Dr Grzegorz Welik, Dyrektor Archiwum Państwowego w Siedlcach
11.10 Wprowadzenie
Prof. dr hab. Władysław Stępniak, Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych
11.30 Słowo od przekazującego
Dr Tadeucz Krawczak, Dyrektor Archiwum Akt Nowych
11.40 Słowo od przejmującego
Dr Grzegorz Welik
11.50 Uroczyste podpisanie protokołu przekazania dokumentów
12.00 Prezentacja dokumentów w wersji elektronicznej
- Historia odnalezienia i powrotu ksiąg do kraju - dr Krzysztof Smolana
(Archiwum Akt Nowych)
- Problemy konserwatorskie odnalezionych akt - mgr Magdalena Wiercińska (Archiwum Akt Nowych)
- Dzieje najstarszych akt Siedlec i regionu siedleckiego - mgr Artur Rogalski (Archiwum Państwowe w Siedlcach)
13.00 Poczęstunek
Źródło: AP w Siedlcach
[Msz]
